Айлық есептік көрсеткіш (АЕК), ең төменгі жалақы (ЕТЖ) және ең төмен күнкөріс деңгейі — Қазақстанда айыппұлдар, салық шегерімдері, қарыздар бойынша лимиттер және сақтандыру төлемдері есептелетін үш базалық шама. 2026 жылғы нақты мәндерді және олардың әрқайсысы қай жерде қолданылатыны туралы мысалдарды жинадық.
2026 жылғы мәндер
Көрсеткіштер «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 239-VIII Заңының 7-бабымен белгіленген және 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданылады.
| Көрсеткіш | 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап мөлшері |
|---|---|
| Айлық есептік көрсеткіш (АЕК) | 4 325 теңге |
| Жалақының ең төменгі мөлшері (ЕТЖ) | 85 000 теңге |
| Ең төмен күнкөріс деңгейі | 50 851 теңге |
| Базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері | 35 596 теңге |
| Зейнетақының ең төменгі мөлшері | 69 049 теңге |
Бұл шамалар әр қаржы жылына республикалық бюджет туралы заңмен белгіленеді, сондықтан құжатта сома АЕК-пен көрсетілсе, ол қажетті жылдың көрсеткіші бойынша қайта есептеледі.
АЕК: қайда қолданылады
АЕК — төлем емес, есептік бірлік. АЕК-пен белгіленген сомалар жаңа бюджет бекітілген кезде онымен бірге өзгереді. Қолданыстағы актілерден бірнеше мысал:
- Айыппұлдар. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің санкциялары АЕК-пен көрсетілген. Мысалы, міндетті сақтандыру шартын, оның ішінде көлік иелерінің жауапкершілігін міндетті сақтандыру (ОСАГО) шартын жасамағаны үшін жеке тұлға 10 АЕК — 43 250 теңге төлейді (230-баптың 2-бөлігі). Өз айыппұлдарыңызды «Айыппұлдар» бөлімінде тексере аласыз.
- Салықтар. Жаңа Салық кодексінің 403-бабы бойынша базалық салық шегерімі әр ай үшін 30 АЕК — 129 750 теңге, бірақ жылына 360 АЕК-тен (1 557 000 теңге) аспайды. Жылдың 1 қаңтарында қолданыста болған АЕК алынады.
- Автосақтандыру. ОСАГО бойынша базалық сыйлықақы — 1,9 АЕК (8 217,5 теңге), ал жәбірленушілерге төленетін төлемдердің лимиттері АЕК-пен белгіленген: мысалы, бір жәбірленушінің мүлкіне келтірілген зиян үшін 600 АЕК-ке дейін.
- Микрокредиттер. «Микроқаржылық қызмет туралы» Заң МҚҰ микрокредитінің мөлшерін 20 000 АЕК-пен (86,5 млн теңге), ал ломбард микрокредитін 8 000 АЕК-пен (34,6 млн теңге) шектейді.
- Қысқа мерзімді микрокредиттер. ҚНРДА мен Ұлттық Банктің нормативтік актілерінде жеке санат бөлінген — жеке тұлғаларға кәсіпкерлікке байланысты емес мақсаттарға 45 күнтізбелік күнге дейінгі мерзімге және 45 АЕК-тен аспайтын сомаға берілетін кепілсіз микрокредиттер. 2026 жылы бұл — 194 625 теңгеге дейін. Мұндай қарыздарға ерекше талаптар, оның ішінде ЖТСМ-нің жеке шекті мөлшерлемелері қолданылады. МҚҰ шарттарын «Микрокредиттер» бөлімінде салыстыра аласыз.
Көптеген жәрдемақылардың, мемлекеттік баждардың және алымдардың мөлшері де АЕК-ке байланыстырылған. Нақты төлемнің немесе баждың дәл сомасын оны белгілейтін актіден немесе оны тағайындайтын мемлекеттік органнан нақтылаңыз.
ЕТЖ: жалақының төменгі шегі
2026 жылы ең төменгі жалақы айына 85 000 теңге. Еңбек кодексі (103-баптың 2-тармағы) айлық жұмыс уақыты нормасын толық өтеген және еңбек нормаларын орындаған қызметкердің жалақысы ең төменгі жалақыдан төмен болмауы тиіс екенін белгілейді.
Еңбек кодексінің 104-бабы бойынша:
- ЕТЖ бекітілген әдістеме бойынша есептеледі және жыл сайын республикалық бюджет туралы заңмен белгіленеді;
- ол ең төмен күнкөріс деңгейінен төмен болмауы тиіс;
- ең төменгі жалақыға қосымша ақылар, үстемеақылар, өтемақы және әлеуметтік төлемдер, сыйлықақылар және басқа да ынталандырушы төлемдер енгізілмейді;
- толық емес жұмыс уақытында іс жүзінде жұмыс істелген уақытқа барабар қолданылады.
2026 жылы бұл талап сақталған: 85 000 теңге 50 851 теңге болатын ең төмен күнкөріс деңгейінен көп.
Ең төмен күнкөріс деңгейі және зейнетақылар
2026 жылға арналған ең төмен күнкөріс деңгейі (50 851 теңге) сол бюджет туралы заңмен бекітілген. Жоғарыда айтылғандай, Еңбек кодексі ең төменгі жалақыны тікелей соған байланыстырады: ең төменгі жалақы бұл шамадан төмен болмауы тиіс. Салыстыру үшін: 2026 жылғы базалық зейнетақы төлемінің ең төменгі мөлшері (35 596 теңге) — ең төмен күнкөріс деңгейінің шамамен 70%-ы, ал зейнетақының ең төменгі мөлшері 69 049 теңге.
АЕК-ті теңгеге қалай тез қайта есептеуге болады
АЕК санын 4 325-ке көбейтіңіз. Ең жиі кездесетін мәндер:
| АЕК саны | 2026 жылғы сома |
|---|---|
| 1 АЕК | 4 325 теңге |
| 10 АЕК | 43 250 теңге |
| 30 АЕК | 129 750 теңге |
| 45 АЕК | 194 625 теңге |
| 100 АЕК | 432 500 теңге |
| 1 000 АЕК | 4 325 000 теңге |
Көрсеткіш қай күнгі жағдай бойынша алынатынына назар аударыңыз. Базалық салық шегерімі үшін — жылдың 1 қаңтарындағы АЕК, ОСАГО бойынша сақтандыру төлемі үшін — төлем күніндегі АЕК. Егер норма күнді атамаса, есептеу тәртібін актінің өзінен нақтылаңыз.
Қысқаша
- 2026 жылы АЕК — 4 325 теңге, ЕТЖ — 85 000 теңге, ең төмен күнкөріс деңгейі — 50 851 теңге.
- АЕК арқылы айыппұлдар, салық шегерімдері, микрокредит лимиттері және сақтандыру төлемдері есептеледі; ЕТЖ арқылы — толық жұмыс айы үшін ең төменгі ақы.
- 45 АЕК — 45 күнге дейінгі қысқа мерзімді микрокредиттің шекті сомасы, 2026 жылы — 194 625 теңге.
- Мәндер бюджет туралы заңмен бірге жыл сайын өзгереді.
Дереккөздер
Барлық сілтеме 25.10.2026 тексерілді. Тексеру күні adilet.zan.kz ресми порталы қолжетімсіз болды, сондықтан актілердің мәтіндері zan.adilet.kz және zakon.uchet.kz порталдарындағы өзекті редакциялар бойынша салыстырылды. 29.10.2026 сандар adilet.zan.kz-тегі ресми мәтіндермен қайта салыстырылды.
- «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР 2025 жылғы 8 желтоқсандағы № 239-VIII Заңы, 7-бап
- Сол заң, мәтіннің zakon.uchet.kz сайтындағы көшірмесі
- ҚР Еңбек кодексі, 103 және 104-баптар
- ҚР № 214-VIII Салық кодексі, 403-бап
- ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі, 230-бап
- «Микроқаржылық қызмет туралы» ҚР Заңы, 3-бап
- Микроқаржылық қызмет мәселелері бойынша нормативтік актілерге өзгерістер енгізу туралы қаулы (03.04.2026 № 50)
- Микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымның есептілік ұсыну қағидалары (24.11.2025 № 80)
- «Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» ҚР Заңы, 19 және 24-баптар
Мақала пайдалы болды ма?