Қарыз мерзімі өтіп кетсе не болады: тұрақсыздық айыбы, коллекторлар, сот және қарыз алушының құқықтары

Стопка бумаг крупным планом

Айдар:

Подбери редакциясы
Редактор: Аяулым Тлеубергенова

Қарыздың мерзімін өткізіп алу — кредитордан жасырынуға себеп емес: қарыз алушының құқықтары бар, ал банктерге, МҚҰ мен коллекторларға заңмен шектеулер белгіленген. Төлем өткізіп алынғаннан кейін не болатынын, қанша тұрақсыздық айыбы есептелуі мүмкін екенін, жаңа шарттар туралы қалай келісуге болатынын және коллекторлар мен сот қалай әрекет ететінін ретімен түсіндіреміз.

Тұрақсыздық айыбы: қанша есептелуі мүмкін

  • МҚҰ микрокредиті: тұрақсыздық айыбы — мерзімі өткен алғашқы 90 күнде әр күн үшін мерзімі өткен төлем сомасының 0,5%-ынан аспайды және шарт қолданылатын әр жыл үшін берілген соманың 10%-ынан аспайды.
  • Қысқа мерзімді микрокредит (45 күнге дейін және 45 АЕК-ке дейін): тұрақсыздық айыбы — орындалмаған міндеттеменің күніне 0,3%-ынан жоғары емес, ал қарыз сомасынан тыс барлық төлемдер жиынтығында берілген соманың жартысынан аса алмайды.
  • Банктік қарыз: алғашқы 90 күнде күніне 0,5%-ға дейін және әр жыл үшін қарыз сомасының 10%-ынан аспайды.

Мерзімі қатарынан 90 күн өткеннен кейін МҚҰ мен банк тұтынушылық қарыз бойынша кейінгі кезеңге есептелген сыйақы мен тұрақсыздық айыбын талап етуге құқылы емес. Банктердің ипотекалық қарыздары мен жылжымайтын мүлік ипотекасымен қамтамасыз етілген микрокредиттер үшін бұл мерзім — 180 күн. 90-шы күннен кейін есептеуге әлі рұқсат етілген жағдайда тұрақсыздық айыбы әр күн үшін мерзімі өткен төлем сомасының 0,03%-ынан аспайды және бұрынғыдай жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды: банктер үшін бұл Банктер туралы заңның 58-бабында белгіленген, МҚҰ үшін — 23.07.2026 № 352-VIII Заңмен енгізілген түзетумен. Егер микрокредит бойынша енгізілген сома бүкіл төлемге жетпесе, ол алдымен мерзімі өткен негізгі борышты, содан кейін мерзімі өткен сыйақыны, содан кейін тұрақсыздық айыбын және тек содан кейін ағымдағы төлемдерді өтейді.

Әйел телефонмен сөйлесіп тұр
Фото: Maria Kovalets / Unsplash

Хабарлама және шарттарды өзгерту құқығы

  • МҚҰ мен банк қарыз алушыға мерзімі өткен берешек туралы ол туындаған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірмей хабарлауға міндетті.
  • Хабарламадан кейін 30 күнтізбелік күн ішінде қарыз алушы шарттарды өзгертуді ұсынуға құқылы: мөлшерлемені төмендету, төлемді азайту, кейінге қалдыру ұсыну, өтеу әдісін немесе мерзімін өзгерту және басқа нұсқалар.
  • Кредитор өтінішті 15 күнтізбелік күн ішінде қарайды және келісімі, қарсы ұсынысы немесе дәлелді бас тартуы туралы хабарлайды. Өтініш қаралып жатқанда МҚҰ мерзімінен бұрын өтеуді талап етуге құқылы емес.
  • Әлеуметтік осал қарыз алушыларға және төтенше жағдайлардан зардап шеккендерге, егер табысы 30%-дан астам төмендесе немесе атаулы әлеуметтік көмек тағайындалса, МҚҰ төлемді азайтуға немесе кейінге қалдыру ұсынуға міндетті.

Егер кредитор бас тартса немесе келісу мүмкін болмаса, МҚҰ-ның қарыз алушысы 15 күнтізбелік күн ішінде микроқаржы омбудсманына, банктің қарыз алушысы банк омбудсманына жүгіне алады. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап бұл өтініштерді қаржы омбудсманы қарайды (банктің қарыз алушысы бас тартқаннан кейін 3 ай ішінде жүгіне алады). Егер кепілсіз тұтынушылық қарыздар бойынша екі және одан көп кредитор алдында мерзімі өткен берешек болса, омбудсман жанындағы платформа арқылы ұжымдық реттеуге жүгінуге болады.

Ескеріңіз: егер кезекті төлемнің мерзімі 40 күнтізбелік күннен астам өтіп кетсе, МҚҰ бүкіл соманы мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.

Қоңыраулар және коллекторлар

  • МҚҰ-ның немесе банктің өз қоңыраулары: жұмыс күндері 8:00-ден 21:00-ге дейін 3 реттен аспайды, демалыс және мереке күндері 9:00-ден 19:00-ге дейін 2 реттен аспайды.
  • Борышты коллекторларға беру: 2027 жылғы 1 мамырға дейін банктер де, МҚҰ да жеке тұлғалардың тұтынушылық қарыздары мен микрокредиттері бойынша талап ету құқықтарын коллекторлық агенттіктерге беруге (сатуға) құқылы емес. Құқықтарды сатпай, борышты сотқа дейінгі өндіріп алу үшін коллекторға беруге болады.
  • Коллектор борышкермен тек жұмыс күндері 8:00-ден 21:00-ге дейін байланыса алады (егер борышкердің өзі басқа уақытты келіспесе), осы кезеңде үш реттен артық қоңырау шалмауға, жеке кездесуді күніне бір реттен және аптасына 3 реттен жиі өткізбеуге тиіс.
  • Коллекторға борыш есебіне ақша немесе мүлік қабылдауға, қорқытуға, қорлауға, бопсалауға және борыштың мөлшері туралы жаңылыстыруға тыйым салынған.
  • Борыш коллекторлық агенттікте сотқа дейінгі өндіріп алуда тұрған кезде МҚҰ талап қоюға, осы кезең үшін сыйақы талап етуге және тұрақсыздық айыбын есептеуге құқылы емес.

Нотариус және сот

  • Нотариустың атқарушылық жазбасы берешек даусыз болса, борышкер оны жазбаша мойындаса және талап қою құқығы туындаған күннен бастап 3 жылдан аспаса ғана мүмкін. Банктік қарыздар бойынша тұрақсыздық айыбы мен сыйақы атқарушылық жазба бойынша өндіріп алынбайды.
  • Борышкер жазбаның көшірмесін алғаннан кейін 10 жұмыс күні ішінде нотариусқа қарсылық бере алады — сонда нотариус жазбаны 3 жұмыс күнінен кешіктірмей жояды да, дау сотқа өтеді. МҚҰ шартта көрсетілген борышкердің мекенжайы бойынша нотариусқа жүгінуге міндетті және аффилиирленген нотариусқа жүгіне алмайды.
  • МҚҰ мен банктердің қарыз алушыларға қоятын талаптары бойынша талап қою мерзімі — 5 жыл (Азаматтық кодекс бойынша жалпы мерзім — 3 жыл). Сот талап қою мерзімін тек тараптың шешім шығарылғанға дейін берген арызы бойынша қолданады.

Кредиттік тарих

Банктер мен МҚҰ төлемдер туралы мәліметтерді кредиттік бюроларға береді. 90 күнтізбелік күннен асқан мерзімі өткен берешек — «жағымсыз ақпарат», оны беруге қарыз алушының келісімі талап етілмейді. Салдары одан ертерек басталады: егер микрокредит бойынша мерзімі өткен берешек 1 күннен асса немесе банктік қарыз бойынша 30 күннен асса, банк кепілсіз тұтынушылық қарыз туралы оң шешім қабылдамайды. Мерзімі өткен берешек 50 күннен асса, МҚҰ тұтынушылық микрокредит беруге құқылы емес. Өз тарихыңызды тегін тексеруге болады — мұны қалай істеу керектігі «Кредиттік тарихты қалай тегін тексеруге болады» мақаласында айтылған.

Мерзімі өтіп кетсе не істеу керек

  1. Күтпеңіз: кредитормен ресми арналар арқылы байланысып, өтініштеріңіздің көшірмелерін сақтаңыз.
  2. Хабарламадан кейін 30 күн ішінде шарттарды өзгерту туралы жазбаша ұсыныс беріңіз — кейінге қалдыру, төлемді немесе мөлшерлемені төмендету.
  3. Ең болмаса ішінара төлеңіз: микрокредит бойынша ақша алдымен тұрақсыздық айыбына емес, мерзімі өткен негізгі борыш пен сыйақыға жұмсалады.
  4. Бас тартса, 15 күн ішінде омбудсманға жүгініңіз.
  5. Егер коллектор қағидаларды бұзса, қоңыраулардың уақыты мен әңгімелердің мазмұнын тіркеп отырыңыз — бұл ҚНРДА-ға шағым беру үшін қажет болады.

Борыш шырмауына түспеу үшін жүктемені алдын ала бағалаңыз: кредит алдында тексеру төлемдердің табыстағы үлесін көрсетеді, ал МҚҰ тізілімінен ұйымның лицензиясы бар екеніне көз жеткізуге болады.

Қысқаша

  • Микрокредит бойынша тұрақсыздық айыбы — алғашқы 90 күнде мерзімі өткен төлемнің күніне 0,5%-ына дейін және жылына соманың 10%-ынан аспайды; қатарынан 90 күннен кейін кейінгі кезең үшін сыйақы мен тұрақсыздық айыбын талап етуге болмайды.
  • Мерзімі өткен берешек туралы 10 күн ішінде хабарлауға міндетті; жаңа шарттарды ұсыну үшін Сізде 30 күн бар, кредитор 15 күн ішінде жауап береді.
  • Коллекторлар — тек жұмыс күндері 8:00-ден 21:00-ге дейін, қорқытусыз және ақша қабылдамай; 2027 жылғы 1 мамырға дейін банктер мен МҚҰ жеке тұлғалардың тұтынушылық қарыздары бойынша борыштарын коллекторларға сата алмайды, бірақ борышты сотқа дейінгі өндіріп алу үшін коллекторға бере алады.
  • Микрокредит бойынша 1 күннен асқан мерзімі өткен берешек кепілсіз банктік кредиттерге жолды жабады.

Дереккөздер

Барлық сілтеме 26.10.2026 тексерілді.

Мақала пайдалы болды ма?

Больше записей