Кредит шартына қол қоймас бұрын банк немесе МҚҰ өтеу әдісін таңдауды ұсынады. Ай сайынғы төлемдердің қандай болатыны және бүкіл мерзімде қанша артық төлейтініңіз осыған байланысты. Аннуитеттік және сараланған төлемнің айырмашылығын мысалмен түсіндіреміз және заң бойынша қарыз алушының қандай құқықтары бар екенін айтамыз.
Өтеудің екі әдісі
- Аннуитеттік — төлемдер бүкіл мерзім бойы тең. Басында төлемнің үлкен бөлігі сыйақыға, соңына қарай негізгі борышқа кетеді. Бірінші және соңғы төлемдер сәл өзгеше болуы мүмкін.
- Сараланған — негізгі борыш тең үлестермен өтеледі, ал сыйақы борыштың қалдығына есептеледі. Сондықтан төлемдер біртіндеп азаяды: біріншісі — ең үлкені, соңғысы — ең кішісі.
Мысал: 1 000 000 ₸ 12 айға жылдық 24%-бен
Есеп жеңілдетілген: айлық мөлшерлеме — 24% ÷ 12 = 2%, комиссиялар мен сақтандыруларсыз. Нақты кестеде сыйақы нақты күндер бойынша есептеледі, сондықтан сомалар сәл өзгеше болады.
| Аннуитеттік | Сараланған | |
|---|---|---|
| Бірінші төлем | 94 560 ₸ | 103 333 ₸ |
| Соңғы төлем | 94 560 ₸ | 85 000 ₸ |
| 12 айдағы артық төлем | 134 715 ₸ | 130 000 ₸ |
Аннуитеттік кестеде бірінші төлемнің 20 000 ₸-сі — сыйақы, ал борышты өтеуге тек 74 560 ₸ жұмсалады. Сараланған кестеде борыш тезірек азаяды, сондықтан бүкіл мерзімдегі сыйақы аз — мысалда 4 715 ₸-ге. Есесіне алғашқы төлемдер жоғары. Өз шарттарыңыз үшін аннуитеттік төлемді кредиттік калькуляторда есептеуге болады.
Қайсысын таңдау керек
- Аннуитеттік төлем алғашқы айларда бірдей әрі азырақ төлем маңызды болса ыңғайлы. Артық төлем жоғары.
- Сараланған төлем жалпы артық төлем бойынша тиімдірек — егер жоғарырақ алғашқы төлемдерді көтере алатыныңызға сенімді болсаңыз.
- Екі жағдайда да мерзімінен бұрын өтеуге болады: сыйақы ақшаны пайдаланған нақты күндер үшін ғана есептеледі, тұтынушылық қарызды мерзімінен бұрын өтегені үшін айыппұлдар мен комиссияларға тыйым салынған.
Кестені таңдағандағы Сіздің құқықтарыңыз
- МҚҰ шарт жасалғанға дейін әртүрлі әдістермен есептелген кестелердің жобаларын беруге міндетті — міндетті түрде аннуитеттік және сараланған әдістермен. Бұл кредит желісіне және мерзім соңында бір төлеммен қайтарылатын микрокредитке қатысты емес. Шартқа қоса берілетін кестеде қарыз алушы таңдаған әдіс белгіленеді.
- Банк шартта қарыз алушы ұсынылғандардың ішінен таңдаған өтеу әдісін көрсетеді және кестелердің жобаларын екі әдіспен де ұсынуға міндетті. Ерекшеліктер — бір айға дейінгі мерзімге берілетін қарыздар, овердрафт және кредит желісі.
- МҚҰ өтеу әдісі мен тәсілін біржақты тәртіппен өзгертуге құқылы емес (ал мөлшерлемені — тек төмендету жағына қарай).
- Егер мерзімі өткен берешек туындаса, қарыз алушы өтеу әдісін немесе төлемдердің кезектілігін өзгертуді ұсына алады — мысалы, негізгі борышты бірінші кезекте өтеу. Мұның қалай жұмыс істейтіні — «Қарыз мерзімі өтіп кетсе не болады» мақаласында.
Ішінара мерзімінен бұрын өтеу
Ішінара мерзімінен бұрын өтегеннен кейін не азаятыны — мерзім бе, әлде төлем мөлшері ме — заңмен белгіленбеген: тәртібін шарт айқындайды. Сондықтан қол қоймас бұрын қандай нұсқа көзделгенін нақтылаңыз. Міндеттемелер сомасы немесе оларды төлеу мерзімі өзгергенде банк пен МҚҰ жаңа кесте беруге міндетті. МҚҰ қарыз алушының өтініші бойынша 3 жұмыс күні ішінде мерзімінен бұрын қайтарылатын соманы бөліп көрсетіп, тегін хабарлайды.
Қысқаша
- Аннуитет — тең төлемдер және жоғарырақ артық төлем; сараланған кесте — кемитін төлемдер және азырақ артық төлем.
- Банк пен МҚҰ қол қойылғанға дейін кестелердің жобаларын екі әдіспен де көрсетуге міндетті (аталған ерекшеліктерден басқа) — таңдау Сізде.
- Мерзімінен бұрын өтеу — айыппұлсыз, сыйақы тек нақты күндер үшін; не қысқаратынын — мерзім бе, әлде төлем бе — шарттан қараңыз.
- Банк кредиттерін мөлшерлеме мен ЖТСМ бойынша «Кредиттер» бөлімінде салыстыруға болады.
Дереккөздер
Барлық сілтеме 26.10.2026 тексерілді.
- «Микроқаржылық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының 26.11.2012 № 56-V Заңы — 4-баптың 3-тармағы, 7-баптың 2–3-тармақтары, 9-баптың 1-тармағы, 9-2-баптың 2-тармағы
- Микроқаржылық қызметті жүзеге асыруға қойылатын талаптар, ҚНРДА-ның 15.05.2026 № 92 қаулысы — 63-тармақ, 5-қосымша (6, 13, 14-тармақтар)
- «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының 16.01.2026 № 258-VIII Заңы — 53-баптың 7-тармағы, 57-баптың 2-тармағы, 58-баптың 15-тармағы
- Банк қызметін жүзеге асыру шарттарына қойылатын талаптар, ҚНРДА-ның 15.05.2026 № 91 қаулысы — 68-тармақ, банктік қарыз шартына қойылатын талаптар (12-тармақ)
Мақала пайдалы болды ма?